آشنایی با انواع گیربکس اتوماتیک
گیربکسها ابتدا از نظر نوع عملکرد اولیه به دو دسته دستی و اتوماتیک تقسیم میشوند. گیربکسهای دستی برای تعویض دنده به صورت دستی و غیراتوماتیک و گیربکسهای اتوماتیک برای تعویض دنده بدون دخالت انسان و به صورت خودکار طراحی شدهاند. در این میان گیربکسهای اتوماتیک باز خود از نظر سطح عملکرد و کارایی به دستههای زیر تقسیم میشوند:
- گیربکس اتوماتیک هیدرولیک (AT)
- نیمه اتوماتیک (AMT)
- اتوماتیک متغیر پیوسته (CVT)
- دو کلاچه (DCT)
- گیربکس ترتیبی (ST)
آشنایی با انواع گیربکس اتوماتیک
هرکدام از مدلهای گیربکس اتوماتیک بر اساس عملکرد، مدل و شرایط لازم برای یک خودروی خاص یا سری خاصی از خودروها طراحی شده است. در ادامه با جزئیات مدلهای مختلف بیشتر آشنا میشویم.
گیربکس AT (Automatic Transmission)
این مدل از گیربکسهای اتوماتیک معمولاً در خودروهایی با قیمت پایین یا همان خودروهای اقتصادی استفاده میشود. گیربکس AT معمولاً عمیر نسبتاً بالایی دارد و از نظر کارایی نیز عملکرد خوبی را ارائه میدهد. البته این مدل از گیربکس قطعاً نسبت به مدلهای جدیدتر عملکرد پایینتر و با تأخیرتری در تعویض دنده دارد.
نوع AT گیربکسهای اتوماتیک از نظر وزن و قطعات استفاده شده نسبت به نسخههای دیگری مثل CVT سنگینتر و همچنین پیچیدهتر ساخته شده است. البته این موضوع باعث شده که افزایش سرعت و در مبحث شتاب نتیجه بهتری از این نوع گیربکس حاصل شود.
به صورت کلی اگر بخواهیم گیربکس AT را زیر ذره بین ببریم میتوان گفت که AT برای استفاده در خودروهای معمولاً برای استفاده درون شهری و معمول یک گیربکس مقبول به شمار میرود.
مزایا و معایب گیربکس AT
| مزایا | معایب |
| تعمیر ساده و هزینه تعمیر کمتر | تاخیر در عملکرد تعویض دنده |
| قابل استفاده در خودروهای مختلف | افزایش مصرف بنزین |
| طول عمر زیاد |
گیربکس نیمه اتوماتیک (Automated Manual Transmission) AMT
این مدل از گیربکس اتوماتیک برخلاف دیگر مدلها ابتدا یک مدل دستی ساده است که سپس به کمک برنامهریزی انجام شده قابلیت تغییر دنده را به صورت اتوماتیک پیدا میکند. در خودروهایی با گیربکس AMT راننده نیز اختیار تعویض دنده دستی را در کنار تعویض اتوماتیک دارد. برای این کار کافی است تا راننده با استفاده از یک دکمه دستور لازم برای مدیریت دنده به صورت دستی و البته بدون نیاز به کلاچ را به عهده بگیرد.
ساخت AMT بسیار ساده و کم هزینه است. به همین علت در خودروهای مقرون به صرفه و ارزان قیمت بازار گاهاً از این گیربکس ساده و کم هزینه استفاده میشود. از جزئیات و نحوه تولید این گیربکس مشخص است که عملکرد آن نسبت به دیگر گیربکسهای اتوماتیک با تأخیر بیشتری همراه است.
مزایا و معایب گیربکس AMT
| مزایا | معایب |
| هزینه ساخت و آماده سازی کم | عملکرد بسیار کند در مقایسه با مدلهای دیگر |
| تعمیر ساده و کم هزینه | قابلیت کنترل سخت در برخی شرایط خاص |
| طول عمر و دوام بیشتر |
گیربکس اتوماتیک متغیر پیوسته (Continuously Variable Transmission) CVT
پرطرفدارترین و مورد توجهترین نوع گیربکس اتوماتیک در بین عموم برای استفاده در خودروهای شهری CVT است. از خوبیهای این مدل از گیربکس هزینه نگهداری و تعمیر پایین نسبت به دیگر مدلها میباشد.
به صورت کلی بسیاری از گیربکسهای اتوماتیک برای انجام وظیفه خود از چرخ دنده استفاده میکنند. اما گیربکس CVT توسط پولی و تسمه به صورت پیوسته دنده عوض میشود. گیربکسهای CVT به دلیل نوع عملکرد خود در خودروهای سبک قابل استفاده هستند و برای خودروهای آفرودی یا… چندان گزینه مناسبی نیستند.
مزایا و معایب گیربکس CVT
| مزایا | معایب |
| مصرف بنزین بسیار کم | نامناسب برای خودروهای قوی وآفرودی |
| تعویض دنده نرم و سریع | عدم پاسخ مناسب و سریع در سرعت بالا |
| دوام و نگهداری طولانی مدت |
گیربکس دو کلاچه (Dual Clutch Transmission) DCT
DCT با دو کلاچ مختلف تعویض دندهها را مدیریت میکند. این دو کلاچ برای افزایش سرعت و روان کردن تعویض دنده هر کدام وظیفه تعویض یکسری دنده خاص را به عهده دارند. یک کلاچ برای دندههای فرد و یک کلاچ برای دندههای زوج به کار میرود.
DCT بیشتر در خودروهای قدرتمند و روز استفاده میشود. این نوع گیربکس خود به دو شکلتر و خشک در کارخانهها به تولید میرسد. مدل خشک برای خودروهای سواری و سبک و مدلتر برای خودروهای سنگین قابل استفاده است.
مزایا و و معایب گیربکس DCT
| مزایا | معایب |
| سرعت بالا در تعویض دنده | هزینه ساخت بیشتر نسبت به دیگر مدلها |
| تعویض دنده نرم و سریع | هزینه تعمیر و نگهداری زیاد |
| دوام و نگهداری طولانی مدت | طول عمر کمتر در مدلهای خشک |
گیربکس ترتیبی (Sequential Transmission) ST
این مدل از گیربکس برای استفاده در خودروهای معمولی و شهری مناسب نیست. عملکرد گیربکس ST به این صورت است که تعویض دندهها به ترتیب و پشت سر هم انجام میشود. مثلاً برای انتقال از دنده یک به سه ابتدا باید دنده از یک به دو و سپس به سه منتقل شود. برای دندههای معکوس نیز این امر صدق میکند. به همین دلیل این مدل از گیربکس برای خودروها و موتورهای مسابقهای استفاده میشود.
نحوه کار گیربکس ترتیبی
از ویژگی خوب این نوع گیربکس اتوماتیک تعویض دنده توسط راننده با اهرم به شکل ساده است. راننده با فشار دادن پا روی پدال گاز امکان انتخاب دنده و تعویض آن را توسط اهرم موجود خواهد داشت.
مزایا و معایب گیربکس ST
| مزایا | معایب |
| سرعت بالا در تعویض دنده | عدم تناسب برای خودروهای شهری و استفاده درون شهری |
| مناسب برای تعویض دنده در سرعت بالا | استهلاک و نیاز به تعمیر در صورت استفاده نامناسب |
مدل گیربکس اتوماتیک خودروهای ایرانی
بسیاری از خودروهای جدید و پرفروش ایرانی از گیربکسهای اتوماتیک استفاده میکنند. در ادامه برخی از آنها را که بر اساس نوع گیربکس اتوماتیک دستهبندی کرده و در لیست زیر معرفی میکنیم.
گیربکس AT
خودروهای دنا پلاس، پژو ۲۰۶ (مدل اتومات)، پژو ۲۰۷ (مدل اتومات) و تارا از گیربکس AT استفاده میکنند.
گیربکس AMT
رانا پلاس از مدل AMT و نیمه اتوماتیک بهرهمند است.
گیربکس DCT
ریرا یکی از خودروهای معروف بازار نیز از گیربکس دو کلاچه استفاده میکند.
گیربکس CVT
شرکت سایپا در خودروهای کوییک پلاس، شاهین و اطلس از گیربکس CVT استفاده کرده است.
جمعبندی
به صورت کلی هر مدل از گیربکس اتوماتیک دارای مزایا و معایب خاص خود است. همچنین هرکدام از این مدل گیربکسها برای شرایطی خاص و نوع خاصی از خودروها طراحی میشوند. پیشنهاد میشود اگر تصمیم به تهیه یک خودروی اتومات دارید حتماً قبل از اقدام نسبت به بررسی مشخصاتگیربکس و جعبه دنده استفاده شده در آن تحقیقات لازم را انجام دهید.
